ΟΤΑΝ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΛΑ

Ένα όνειρο μπορεί να μας ακολουθεί για ώρες μετά το ξύπνημα. Μια εικόνα, μια φράση, ένα πρόσωπο που εμφανίστηκε απροσδόκητα.

Στην Ψυχανάλυση, το όνειρο δεν αντιμετωπίζεται σαν ένας γρίφος που περιμένει τη σωστή λύση. Δεν υπάρχει ένα έτοιμο λεξικό συμβόλων που να μπορεί να αποκαλύψει τι «σημαίνει» ένα όνειρο. Η ίδια εικόνα μπορεί να έχει εντελώς διαφορετική θέση για δύο ανθρώπους.

Ο Freud ονόμασε το όνειρο «βασιλική οδό» προς το ασυνείδητο. Εκείνο που τον ενδιέφερε δεν ήταν μόνο η ιστορία που θυμόμαστε όταν ξυπνάμε, αλλά η εργασία που έχει συντελεστεί για να πάρει το όνειρο αυτή τη μορφή: οι μετατοπίσεις, οι συμπυκνώσεις, οι παράξενες συνδέσεις.

Ο Lacan επιστρέφει στον Freud δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη γλώσσα. Ένα όνειρο δεν αποτελεί μόνο μια ακολουθία εικόνων. Έχει λέξεις, ήχους, ονόματα, διφορούμενες εκφράσεις, συνδέσεις που μπορεί να εμφανίζονται μόνο στη γλώσσα εκείνου που ονειρεύεται.

Γι’ αυτό, στην αναλυτική συνεδρία, σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο το όνειρο αφηγείται. Μια λέξη που επιλέχθηκε για να περιγράψει μια εικόνα. Ένα όνομα που θυμίζει ένα άλλο. Μια λεπτομέρεια που φαίνεται ασήμαντη. Ένα σημείο όπου η αφήγηση διστάζει ή αλλάζει κατεύθυνση.

Το όνειρο αρχίζει να ξεδιπλώνεται μέσα από τους συνειρμούς του ίδιου του αναλυόμενου. Τι του θυμίζει αυτό το πρόσωπο; Τι συνδέεται με εκείνο το μέρος; Γιατί αυτή η συγκεκριμένη λέξη; Η ερμηνεία δεν έρχεται από έξω για να αποδώσει ένα σταθερό νόημα. Ακολουθεί τις συνδέσεις που γεννιούνται μέσα στον λόγο.

Κάποτε μια φαινομενικά ασήμαντη λεπτομέρεια μπορεί να οδηγήσει αλλού από εκεί όπου φαινόταν να οδηγεί ολόκληρη η ιστορία του ονείρου. Μια λέξη μπορεί να συνδεθεί με μια ανάμνηση, ένα όνομα με μια επιθυμία, μια εικόνα με κάτι που ειπώθηκε νωρίτερα στην ανάλυση.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς «τι σημαίνει αυτό το όνειρο;». Είναι τι συμβαίνει όταν το όνειρο αρχίζει να λέγεται.

Στη λακανική Ψυχανάλυση, η ερμηνεία δεν αναζητά μια τελική εξήγηση. Μπορεί να σταθεί σε μια λέξη, μια σύνδεση, μια λεπτομέρεια που ξαφνιάζει — εκεί όπου κάτι από το όνειρο ξεφεύγει από την ιστορία που φαίνεται να αφηγείται.

Ίσως τότε το όνειρο να μην ζητά τόσο να εξηγηθεί, όσο να ακουστεί.